نبشتہ کار: حمل رفیق
فرائرے ءِ نز ءَ انسان بوھگ ءِ ھیال انسانیت بزانکہ ہیومنائزیشن ءِ بُنزہ ءُ روتگ آشوبی روایتاں گوں بندوک اَنت کہ آئی ءِ تہ ءَ مارکسزم، ہیومنسٹ سائیکالوجی، وجودیت ءُ جتا جتائیں گہگیری ءِ ھیال ھوار اَنت۔ فرائرے ءِ نز ءَ انسان بوھگ ءِ بزانت تھنا زندانکی/بائیولوجیکل لائیف نہ اِنت بلکہ یک شعوری، ساچشتی ءُ اکلاکی ھستی یے کہ وتی ءُ دومی مردمانی ھستانک ءُ وتواجھی ءَ ھواری ءَ سرجم کنت۔ Dehumanize بوھگ ابرمی جاورے نہ اِنت بلکہ زوراکی ءِ گوستانک ءِ برورد اِنت۔ ایشی ءِ یک درورے نوک آبادکاری رھبند اِنت کہ ایردستیں راج جھل جنگ بیت دانکہ زوراک آیانی سر ءَ وتی بالادستی ءَ برجم داشت بہ کنت۔ فرائرے ءِ کرا انسانیت ءُ رَد انسانیت، ھردکانی جواز است بلے انسانیت یکیں راہ اِنت۔ بزاں یک انچیں نظامے بہ بیت کہ اودا انسان واکدار، باسما، آجو، باازت ءُ پگری ءُ اکلاکی رد ءَ دیمروئی بہ کنت یاکہ یک انچیں نظامے کہ اودا انسان لگتمال بہ بیت، آئی ءَ ھچ ارزشت مہ بیت، آئی ءِ پجار ءُ آجوئی پچگرگ بہ بیت، استحصال ءُ زوراکی بہ بیت۔ نوں فرائرے گُشیت کہ گوستانک ءِ تہ ءَ ھردوئیں جاور وجود دار اَنت یاکہ انسان، انسانیت ءِ نیمگ ءَ روت یا وَ رد انسانیت ءِ گپچل ءِ تہ ءَ چگل دیگ بیت بلے انسانانی راستیں ءُ ابرمی زمہ واری ءُ مقدر ھمیش انت کہ آ کاملیں ءُ باسمائیں انسان بہ بنت۔
مارکس ءَ Theory of Alienation دیم ءَ آرگ ءَ گوشیت کہ پوریاگر چہ وتی پیداوار، وتی کار ءُ وتی جند ءَ چہ ھم برگشتگ بیت پرچا کہ آ سرمایہ دارانہ رھبند ءِ تہ ءَ یک اوزارے ءِ بستارءَ کارمرد کنگ بیت۔پوریاگر وتی جند ءِ جوڑ کتگیں بروردانی ساچشتکار وت نہ بیت ءُ نہ کہ پوریاگر ءَ وتی جند ءِ سر ءَ دزرسے بیت۔ پوریاگر ءَ آئی ءِ تہ ءِ ساچشتی بودناکیانی درانگازگ ءِ موہ دیگ نہ بیت، بلکہ آ چو مشین ءَ کار گرگ بیت۔ ھمے واستہ آ چہ وت ءَ گستہ بوان کنت۔ ھمے جاور فرائرے ءِ dehumanize ءِ ھیال ءَ گوں ھمدپ اِنت کہ وھدے انسان چہ آئی ءِ ساچشتی بودناکی ءُ وتواجھی ءَ زبھر کنگ بیت گڈا آئی ءِ انسانی بستار ھلاس بیت۔ ایشی ءِ مستریں درور بینکنگ ماڈل آف ایجوکیشن اِنت کہ فرائرے آئی ءِ درگت ءَ باوست کنت۔ فرائرے ءِ کرا انسان ءَ رد انسانیت ءِ گپچل ءِ تہ ءَ چگل دیگ ءِ مستریں اوزار ھمے وانگی رھبند اِنت۔ ایرک فرام ءَ The fear of freedom ءِ تہ ءَ وتواجھی ءِ ترس گیشینتگ کہ آ گوں فرائرے ءِ Fear of freedom ءِ ھیال ءَ ھمدپ بوت کنت۔ فرام ءِ نز ءَ وھدیکہ انسان وتواجھی گپت گڈا آئی ءِ سر ءَ بازیں زمہ واری کاینت کہ آ بازیں وھد ءَ آیاں اوپار کت نہ کنت۔ آ گُشیت کہ وتواجھی ءِ ترس ءَ چہ انسان پدا یک آمرانہ تاگت ءِ نیمگ ءَ لونجان بیت۔ فرائرے ءِ نز ءَ ھم ایردست گیشتر وتی وتواجھی ءَ چہ تُرسیت پرچہ کہ آئی ءَ زوراکی ءَ چہ ابید زندگی ءِ باروا نہ جیڑ اِتگ بلکہ آئی ءِ سرجمیں زند ھمے ایردستی ءِ جاورانی تہ ءَ گوستگ۔
فرانز فینن وتی کتاب (افتادگان خاک) ءِ تہ ءَ نوک آبادکاری تب ءِ درگت ءَ باوست کنت کہ زوراک ایردست ءَ انچو چیرترّینیت کہ آئی ءِ پجار ھلاس بیت۔ آ زوراک ءِ زبان، سوچ ءُ معیار ءَ وتیگ کنت۔ ھمے گپ ءَ گیش تچک کنان ءَ آ نبشتہ کنت کہ، “The oppressed will always believe the worst about themselves” بزاں ھردیں یک انسانے، داں مزنیں مدتے یا یک ٹولی ءِ زلم، زوراکی ءُ لٹ ءُ پل ءِ آماچ بہ بیت گڈا آ دگرانی نیمگ ءَ چہ مسلت کتگیں ھیال ءُ سسھاں راستی سرپد بوھان کنت۔ ھما ترز ءَ نوآبادکار یا زوراک آئی ءِ درگت ءَ جیڑیت، آ ھما رنگ ءَ وت ءَ سرپد بیت ءُ آئی ءِ سلف کانپیڈنس پرشان کنت۔ ھمے رنگ ءَ فرائرے ءِ کرا اے کیفیت رد انسانیت ءِ تب ءِ نیمون اِنت کہ اودا ایردست وت ءَ زوراک ءِ چماں چارگ بندات کنت۔
ھردیں دیم ءَ روان کنیں گڈا فرائرے ءِ کر ءَ چریشی ءَ چہ رکّگ ءِ یک کشکے اَست۔ آ گشیت کہ ”Liberation is a praxis“، بزاں آجوئی ءِ درگت ءَ جیڑگ ءُ تھنا عمل کنگ یک کاملیں ءُ باسماھیں انسان ءِ بوھگ ءِ درور نہ اِنت، بلکہ ناں راستیں آجوئی ھما وھد ءَ کئیت وھدے عمل ءُ نگدی پگر یکجاہ پیوست بنت۔ بزاں مسلسل گور ءُ پگر، عمل، نگدی شعور ءُ مٹی ءُ بدلی ءِ واھشت بہ بیت گڈا انسان وتی جاوراں ءُ وتی سر ءَ بوئوکیں زوراکی ءِ ابرم ءَ سرپد بیت کہ آئی ءِ بگیری ءَ پاد کئیت ءُ یک شعوری ءُ اجتمائی جد ءُ جھدے بندات کنت۔
زرواک ءُ ایردست ءِ تضاد ءِ ابرم؛
فرائرے زوراک ءُ ایردست ءِ تضاد ءَ ڈائیلیکٹیکل بنیات ءَ چاریت۔ آئی ءِ نز ءَ راجمان ءِ جوڑشت تھنا داں تبکاتی پرک ءُ درکاں بندوک نہ اِنت بلکہ آ ایشی ءَ چہ گیش انسانی سیادیانی تہ ءَ زوراکی ءُ لُٹ ءُ پُلی رھبند ءَ گوں بندوک اِنت۔ ھمے رنگ ءَ اے سیادی ءِ تہ ءَ زوراک ءُ ایردست ءِ پجار بس تھنا داں روزیگ ءَ بندوک نہ اِنت بلکہ ایردست ءِ اجتمائی شعور، وجود ءُ پجّار ءَ ھوار چاگرد ءِ سرجمیں بھراں سانمند کنت۔ اے تضاد یک انچائیں تکرارے نہ اِنت بلکہ یک انچیں تاگتی سیادی یے کہ زوراک ءِ پجار، آئی ءِ لُٹ ءُ پل ءُ بالادستی ءِ روتگاں گوں بندک اِنت ءُ ایردست ءِ پجار ،آئی ءِ ایردستی، زبھری ءُ رد انسانیت ءَ گوں بندوک اِنت۔ بلے زوراک ءِ ھستمان، ایردست ءِ ھستمان ءَ گوں بندوک اِنت۔ اگاں ایردست مہ بیت گڈا زوراک ءِ ھستمان ھم پشت نہ کپ ایت۔ ھمے رنگ ءَ فرائرے ءِ نز ءَ اے تضاد تھنا دو نپر یا تبکہ ءِ نہ اِنت بلکہ یک رھبندی ءُ نپسیاتی سیادی یے۔ نوں زوراک ھمے سیادی ءَ برجم دارگ ءِ واستہ تاگت، تعلیم، ربیدگ ءُ روزیگی رھبند ءِ سلاہ ءَ کارمرد کنت دانکہ ایردست ءَ پہ جھل ھیالی ءُ بے وسی ءِ تہ ءَ داشت بہ کنت۔ پدا فرائرے ءِ کر ءَ، ھمے تضاد ءِ ھلاس بیگ ءِ راہ ”زوراک ءِ دریادلی“ ءِ وسیلگ ءَ بوت نہ کنت، بلکہ ایردست وتی شعوری جد ءُ جھد ءِ وسیلگ ءَ وتی زبھری ءِ بُنزہ ءَ شوھازیت ءُ انسانیت ءِ تہ ءَ ھوار کپیت۔
ایردست ءِ نفسیاتی جاور؛
ایردست ءِ پرسنالٹی ءِ تہ ءَ یک جدلیاتی ھالت ءِ پیداک بیت کہ فرائرے آئی ءَ Duality گُشیت۔ ایردست یک نیمگے ایردست اِنت ءُ آئی ءِ سرءَ زوراکی ءُ جبر بوھگ ءَ اِنت بلے دومی نیمگ ءَ ھمے زوراکی ءِ تہ ءَ آئی ءِ جند زوراک بوھگ ءِ واھشت ءَ داریت ءُ زوراک ءِ روشت، کدر، ءُ تاگت ءِ بزانت ءَ راستی سرپد بیت۔ بزاں ایردست ءِ شعور ھمینکدر ھلاس کنگ بیت کہ آ وتواجھی ءَ زوراک بوھگ سرپد بیت۔ آئی ءِ نز ءَ آجو بیگ ءِ بزانت تاگت ءِ گرگ ءُ زوراکی کنگ اِنت۔ ھمے تضاد تھنا سیاسی یا روزیگی ناں بلکہ ایشی ءَ گوں نفسیاتی روتگ بندوک اَنت۔ ھردیں ایردست وتی بزگی، بے وسی ءُ لاچاری ءَ گندیت گڈا وت ءَ نوکیں انسانے تشکیل دیگ ءِ جد ءُ جھد ءَ بنا کنت ءُ ھمے جد ءُ جھد آئی ءِ تہ ءِ بے وسی ءَ ھلاس کنت۔ نوں آ وت ءَ سائیکلوجکلی آجو کنان کنت، آئی ءِ وت اعتمادی جھ جنت ءُ آ اندری گُلامی ءِ بگیری ءَ گھگیری بندات کنت۔ ایردست ءُ زوراک ءِ مستریں تضاد تاگت ءُ انسانیت ءِ میان ءَ یک اسٹرگلے۔ اے تضاد داں ھما وھد ءَ ھست بیت وھدے ایردست وت ءَ تھنا ایردست یا بے وس سرپد بہ بیت۔ رکّگ ءِ راہ ءُ در ہما وھد ءَ پچ بنت وھدے ایردست وتی پجار، شعور ءُ مچانکی تاگت ءِ پجار ءَ کنت ءُ یک گھگیری ءُ تخلیقی جد ءُ جھدے بندات کنت ءُ ایشی ءِ تہ ءَ علم، باوست ءُ گھگیری شعور ءِ بنیات ءَ وتی کرد ءَ پیلو کن اَنت۔
