چاگڑدی میڈیا و الگورتھم نا خواست

نوشتکار: ماریہ بلوچ

اینو نا دا ساڑی آ ڈیجیٹل دور ئٹ سوشل میڈیا بیرہ حوالکاری نا وسیلہ اس اف بلکن لس مخلوق نا ویل آتے پاش کننگ اوفتا ایسری، سیاسی چاہنداری و علمی بیداری کن اسہ بھلو تَلہ سے۔ دا پوسکن آ دور ئٹ میڈیا پروپیگنڈا نا وسیلہ ئٹ سیاسی چاہنداری تخوک آ بندغ و گَل آک تینا چاگڑد نا ویل آتے لس مخلوق نا مون آ تالان کیرہ تاکہ اوفتا ایسری کن کل اواری ئٹ گام خلیر و جہانی تلّہ غا مچا جہان ءِ تینا ویل آتا بابت ئٹ سرپدی تیر۔ فیس-بک، ایکس، انسٹاگرام و پین میڈیا پلیٹ فارمز آتیا ہڑدے بے حساب پوسٹ آک شینک مریرہ۔ داخس بھلو کچ اسیٹی مواد آتے ترتیب تننگ کن میڈیا کمپنیک الگورتھم نا کمک ءِ الیرہ۔ اندا سوب آن الگورتھم دا گڑائے ترتیب ایتک کہ ہرا مواد ءِ ہرا بندغ آتے ئسکان سر کروئی ءِ، ہرافتے زیات ارزشت تروئی ءِ و ہرافتے بن پد آ چلیفوئی ءِ۔ اندا سوب آن اسہ راجی و سیاسی گَل ئسے الم الگورتھم نا ارزشت و کاریم آتا وڑ و ڈول آتیان سرپنداری تخوئی ءِ۔

اندان اسہ سوج ئس ننا ملی ئٹ بریک کہ الگورتھم انت ئسے کہ ہرا میڈیا نا تہٹی مواد آتے شون ہئتک۔ گُڑا کُلآن مست نن الگورتھم ءِ اُرینہ کہ او ہرا وڑ کاریم کیک و اونا ارزشت انت ءِ۔ الگورتھم ریاضیاتی دستور نا اسہ سوگہو و ڈیجیٹل کمیٹی ئسے ہرا کمپیوٹر ءِ دا فیصلہ ءِ کننگ آ کمک کیک کہ ہرا حالیت ئٹی امرو عمل اس کروئی ءِ، سوشل میڈیا آ الگورتھم دا فیصلہ ءِ کیک کہ لس مخلوق ءِ ہرا پوسٹ آتے نشان تروئی ءِ و ہرا ویڈیوز آتے آ زیات پام تروئی ءِ و اندن ہرا حوال آتے پنی کروئی ءِ۔ آسان لوز آتیٹ اگہ الگورتھم ءِ اُرین گڑا دن پاننگ کینہ کہ الگورتھم اسہ خودکار ءُ بست و بند ئسے ہرا کیہی ارب حوال آتیان بیرہ ہمو مواد آتے گچین کیک کہ ہرافتیٹی بندغ نا اُست خواہی مرے۔

الگورتھم انتئے جوڑ مس؟

اگہ سوشل میڈیا کل پوسٹ آتے بندغ ءِ بیدس شون آن نشان ایتے گڑا مخلوق میڈیا آ زیات پام کپک، انتئے کہ ہر بندغ نا جِتا وڑ ئنا اُست خواہی مریرہ، و او بندغ ہمو وڑ ئٹ میڈیا آ گڑا تے اُرینگ نا است خواہی تخک۔ بیدس الگورتھم آن اسہ بندغ ئسے کن دا گڑا بھاز کُبین مریک کہ او تینا اُست خواہی نا حساب ئٹ میڈیا غا مواد دوئی کے۔ لس مخلوق نا آسراتی کن الگورتھم جوڑ کننگانے تاکہ ہر بندغ تینا وڑ و ڈول ئٹ میڈیا ءِ کاریم ئٹ ہتے۔ سوشل میڈیا کمپنی تا ہم اندا خواست مریک کہ مخلوق اوفتا پیج آتے آ زیات وخت گدریفے۔ داکان الگورتھم اندن انگا مواد آتے مخلوق آ سر کیک ہرافتے اوفک اُرینگ کیرہ و اوفتیا شرہ کننگ خوارہ۔

میڈیا پروپیگنڈا ٹی الگورتھم نا کڑد:

مُست ئنا گدرینگوکا وخت آتیٹ پروپیگنڈا بیرہ اخبار، ریڈیو و ٹی-وی تا وسیلہ ئٹ تالان مسئکہ، ولے اینو نا دا ساڑی آ وخت ئٹ سوشل میڈیا پروپیگنڈا نا کل آن بھلا تلہ جوڑ مسونے۔ انتئے کہ الگورتھم ءِ دا فیصلہ نا اختیار ارے کہ ہرا معلومداری تے زیات تالان کروئی ءِ، اندا سوب آن پروپیگنڈا کروک آتا ٹولیک ہم تینا حکمت عملی تے الگورتھم نا قانود نا وڑ ئٹ جوڑ کیرہ۔ اگہ اسہ پوسٹ ئسے آ زیات شرہ مرے، گڑا الگورتھم زیات اودے تالان کیک۔ اندا سوب آن ہر پروپیگنڈا کروک آتا کوشست مریک کہ اوفک تینا پوسٹ آتے لس مخلوق نا خواست آتا رِد ئٹ شینک کیر و اوفتا منوگر آک دا پوسٹ آتے الگورتھم نا خواست آتا خاتر آن زیات پام ایتر۔
داڑان بیدس الگورتھم میڈیا غا دروغ ئنا بنیات آ جوڑ مروکا پوسٹ و جعلی آ اکاؤنٹ آتا گواچنی ءِ ہم زوت سرپد مریک۔ سوشل میڈیا غا الگورتھم بیرہ لائک و شیئر آتا کچ ءِ حساب کپک بلکن اوڑا مروکا شرہ آک اخس گواچن ءُ، اندافتے ہم اُریک۔ اگہ اسہ اکاؤنٹ ئسے آ بیرہ اسہ پیج ئنا مواد آک وار وار پوسٹ مریر، و او اکاؤنٹ تینا نیمہ غان ہچ اس ہم شینک کپ گڑا الگورتھم اودے تینا دستور نا ردئٹ جعلی پائک و اونا معیار ءِ کم کیک۔ اندن اگہ اسہ پوسٹ ئسے آ ہزارہ بندغاک ہم کمینٹ کیر ولے او کمینٹاک بیرہ اسہ وڑ ئنا ہیش ٹیگ یا کہ اسہ وڑ ئنا لوز مریر گُڑا الگورتھم اودے مصنوعی انگیجمنٹ اس تکک۔ فیس-بک ہم تینا پالیسی تیٹی درشان کرینے کہ او معنہ تخوکا شرہ آتے گواچن پارو و ایلو پروپیگنڈا تے جعلی پارسہ اوفتہ رسائی ءِ کم کرو ءِ۔
داسا ای بریوہ تینا گل ئنا میڈیا غا و تینا ڈسکشن ءِ اسہ سوج ئسے تون بنا کیوہ کہ؛ داڑے اسہ سوج اس دا ودی مریک کہ او ہرا ردیکو کہ ہرافتہ سوب آن بساک نا گواچن آ پوسٹ آتے الگورتھم منّنگ اف؟

بلوچ اسٹوڈنٹس ایکشن کمیٹی بلوچ چاگڑد ئٹ ہمو سیاسی گَل چائنگک کہ ہرا خوانندہ تا ولی آتے جہان نا مون آ تالان کننگ کن بھلو کوشست ئس کننگ تون اوار بلوچ چاگڑد ئٹ علمی و سیاسی تربیت کن کاریم کننگ ءِ، و بلوچ چاگڑد نا خواست آتے مون آ تخسہ تینا گواچن آ بیانیہ ءِ میڈیا نا دروشم ئٹ جہانی پِڑ آ پروپگیٹ کننگ کن نن و دے کاریم کننگ ئٹی ءِ۔ ولے اسہ گڑاس خننگ ئٹ بریک کہ بساک بلوچ چاگڑد نا دا علمی، سیاسی و چاگڑدی ویل آتے میڈیا ٹی درشان کننگ آن پد ہم او کچ ئنا پروپگیشن ئس کننگ اف۔ دانا کّل آن بھلا سوب دادے کہ نن الگورتھم نا ساڑی آ خواست آتے پُہہ مرسہ افن ہرانا سوب آن ننا گواچن آ بیانیہ ءِ الگورتھم نا خن ئٹ او معیار رسینگنگ اف۔ حالانکہ گَل ئنا ہڑدے نا بنیات آ پوسٹاک میڈیا ٹی تالان کننگ مریرہ و ہزار آتا کچ ئٹ باسکاک لائک، ری-پوسٹ و شیئر کیرہ ولے داکان بیدس ہم ننا میڈیا نزورے۔ بساک نا تیوہ غا باسک آتے میڈیا پروپیگنڈا نا بابت دا سرپدی تخوئی ءِ کہ اوفک الگورتھم نا خواست آتے پُہہ مریر و الگورتھم نا قانودی رِد ئٹ تینا میڈیا ءِ ترند کیر۔ سوشل میڈیا اسہ اندنو ٹیکنیکل ءُ تلّہ ئسے کہ ہرا بیرہ حمکت حملی ئٹ مستی اننگ کیک و داڑے ننا حکمت عملی ہم بائدے اندن مرے کہ نن تینا میڈیا ءِ الگورتھم نا سِمت ئٹ ودوکی ایتن۔ اسہ پین سوج ئس داکان ودی مریک کہ او ہرا ترزکارے ہراٹی الگورتھم پوسٹ ئنا اصلی و جعلی آ جاچ ءِ الیک؟
سوشل میڈیا غا ہراتم کہ اسہ اکاؤنٹ ئسے نا نیمہ غان اسہ پوسٹ ئس مریک گُڑا او پوسٹ ئنا زی آ اگہ اسہ وڑ نا ہیش-ٹیگ گیشتر استعمال مس، اسہ کمینٹ ئس گیشتر برسہ کرے گُڑا الگورتھم اودے مصنوعی و جعلی اکاؤنٹ ئس سرپد مرسہ اونا معیارے کم کیک۔ بساک نا سائٹ آن پوسٹ آتیا گیشتر #bsac دا وڑ ئنا کمینٹ بریک کہ ہرا ساڑی آ وخت ئٹ الگورتھم نا خواست آتیان جتا ءِ۔ دا ہمو ردیکو ہرافتا سوب آن گَل ئنا تیوہ غا خواری زہمی مرسہ ءِ، او میڈیا ئٹ گَل ئنا بیانیہ او وڑ پروپگیٹ مرسہ اف کہ ہرا وڑ چاگڑد ئنا خواست آکو۔ گُڑا بساک نا کل باسک آتیا المی ءِ کہ اوفک الگورتھم نا خواست اتے پو مریر و مون مستی دا ردی تے کپس ۔ ساڑی آ وخت ئنا خواست آک زیات خواری آن آخہ بلکن زانت و سرپنداری آن دو بریرہ۔ داڑکن المی ءِ کہ گَل ئنا ہر باسک تینا ذہن ئٹی تخلیقی لائخی ودی کہ و حالیت آتا سائنسی جاچ ءِ ہلے تاکہ مُستی گَل دا چنکا ردی تیان داخس بھلو کچ ئسیٹی زہمی مف۔
مون مستی الگورتھم نا خواست آتے مون آ تخسہ اونا قانود ئٹ اننگ نا ترزکار دن مریک کہ نن بساک نا کُل باسک آک گَل ئنا سائٹ آن مروکا پوسٹ آتے شیئر کننگ نا وخت تینا خیال آتے لکھیسہ پوسٹ ءِ شیئر کین و کمینٹ آتیٹ ہم بیرہ اسہ گڑاس گیشتر لکھپن بلکہ ہر باسک تینا خیال آتے کمینٹ ئٹ نوشتہ کریسہ پوسٹ آتے کمینٹ کے، گُڑا دا عمل آن پد الگورتھم ننا بیانیہ ءِ گیشتر میڈیا ئٹ تالان کیک و ادارہ نا سائٹ نا معیار گیشتر مریک۔