بلوچ اسٹوڈنٹس ایکشن کمیٹی تربت ہنکین ءِ مزنیں ہیلکاری دیوان ءِ ہنکینی کارمستر سنگت نسرین بلوچ ءِ سروکی ءَ برجم دارگ بوتگ۔

بلوچ اسٹوڈنٹس ایکشن کمیٹی تربت ہنکین ءِ مزنیں ہیلکاری دیوان ءِ ہنکینی کارمستر سنگت نسرین بلوچ ءِ سروکی ءَ برجم دارگ بوتگ۔ دیوان ءِ تہ ءَ مہمان بنجائی ھالرسانی کارگشاد سنگت فہد بلوچ ءُ بنجائی کمیٹی ءِ باسک سنگت نگرہ بلوچ بوتگ اَنت۔ دیوان ءِ سرھال بوتگ پالیٹیکل سائیکلوجی آف انٹرنیشنل سیکیورٹی اینڈ ڈسپیوٹ. تران کنوک بنجائی ھالرسانی کارگشاد سنگت فہد بلوچ بوتگ۔
سنگت ءَ وتی تران گوں دو جُست ءَ بندات کُت ءُ گشت ءِ کہ ایشانی پسّو گڑ سر ءَ دئیگ بہ بنت؛ اولی جُست میاں اُستمانی جنجالانی تہ ءَ جیڑہ نفسیاتی معملہ ءِ، پرچہ؟ ءُ دومی جُست ایش اَت کہ جہانی ویل ءُ جنگانی تہ ءَ “ریشنل ایکٹر (Rational Actor)” ءِ کڑد چے انت؟
دیما وائلنس (violence) ءُ جنگ ءِ سر ءَ سنگت ءَ سئے جتائیں ھیال داروکیں مردمانی سر ءَ گپ کناں ءَ گشت کہ پولیٹیکل سائیکلوجی ءِ تہ ءَ جنگ ءُ ویلاں اگاں ما سئے ھیالانی تہ ءَ بکن ایں؛ گڑا اولی ھیال ءِ دیما آؤروک سگمنڈ فرائڈ ءُ ولسن اَنت؛ بہ گپت آوانی کہ “انسان ودی بیت آ وراثتی بنیات ءَ وائلنٹ انت، بزانکہ اے گروپ جنگ ءُ ویلاں گوں بائیولوجیکل بنیات ءَ چاریت کہ ھمک انسان ءِ تہ ءَ وائلنٹ بوگ ءُ ایگریشن دارگ ءِ فیکٹر ھست اِنت۔ دومی ھیال ءِ منوگر سکّنر (Skinner) ءُ ایندگہ لہتیں مردم بنت کہ آ گُوش اَنت کہ “انسانی ایگریشن چاگرد ءَ گوں بندوک انت، بزانکہ انسان چہ چاگرد ءَ زھرآور بوگ ھیل کنت۔ بلئے سئیمی گروپ ءِ مردم، کہ ایشی تہ ءَ جِروس ءُ لیبو ہوار اَنت، گوش اَنت کہ ویل، جنجال ءُ جنگانی سبب نفسیاتی فیکٹر اَنت، ایشانی تہ ءَ لہتیں بنجائی فیکٹر اَنت کہ جنگ ءُ ویلانی سبب جوڈ بنت چشکہ کوگنیشن (Cognition)، ایموشن (Emotion)، پرسپشن ءُ مِس پرسپشن (Perception and Misperception)۔ ایشانی وسیلہ ءَ جہانی سیکیورٹی ءُ ویل دارگ ءُ شیپ دئیگ بنت۔ نوں سیاسی نفسیات ءِ تہ ءَ گڑا ما گشت کنیں کہ چوں سیکیورٹی بیلنس دارگ بیت ءُ چوں جنگ بنت اے ھمے فیکٹرانی ہمرائی ءَ فردی فیسلہ سازی ھم ہوار اِنت۔

بلے سیاسی نفسیات ءِ تہ ءَ ما ویلانی سرپد بوگ ءُ وائلنس ءِ پاد آئیگ ءَ لہتیں نفسیاتی پرنسپل (Psychological principles) آنی بنیات ءَ سمجھگ ءِ جہد کنیں۔ اولی پرنسپل؛ رول آف پرسپشن اینڈ فیئر (Role of Perception and Fear) اِنت۔ اے پرنسپل گشیت کہ ویل، جنگ ءُ جیڑہ تُرس ءُ پَرسیوو کنگ بزانکہ دومی ءِ ھوالہ یک ھیال ءِ دارگ ءِ بنیات ءَ بنت۔ ایشی تہ ءَ پاور آف فیئر بزانکہ ترس ءِ تاگت چے انت۔ ایشی تہ ءَ یک درور ءِ ایتھنز ءُ اسپارٹا ءِ دئیگ بیت کہ پیلوپونیسین وار ءِ دپتر گشگ بیت؛ کہ ایشانی جیڑہ دوئینانی میاں ءَ ترس ءِ آماچ بوگ ءِ بنیات ءَ بوتگ؛ اسپارٹا ءَ ایتھنز ءِ تاگت ءِ گیش بوگ ءِ ترس بوتگ ءُ ایتھنز ءَ ھمے پرَسیوو کرتگ بزانکہ مارتگ، اسپارٹا ءِ فوجی تاگت ودّان ءُ گیش بواں اِنت۔ اے دوئیں چیزاں آوانی میاں کساس بیست ءُ ہپت سال ءِ جنگ ءِ بندات کنگ ءِ وسیلہ جوڈ بنت۔ ھمے وڈا اے پرنسپل ءِ تہ ءَ مِس پرسپشن بزانکہ رد مارگ ءِ بنیات ءَ اولی جہانی جنگ ءِ بندات بوگ ءِ وسیلہ گشگ بیت کہ 1914 دگنیا ءِ ہچ رہشون ءَ اے نہ لوٹ اِتگ کہ جنگ ءُ جیڑہ بہ بیت بلے چیزانی پرسپشن بزانکہ مارگ ءِ سوب ءَ اولی جہانی جنگ ودی بیت چشکہ رہشوناں مارتگ کہ بازیں تاگت ءِ ٹیکنالوجیکل بنیات ءَ دیمروئی کنگ ءَ انت ءُ بازیں ڈیفنسوو موو (Defensive move) ءِ اوفنسوو (offensive) مارگ بوتگ ءُ بازیں جہانی رہشوناں جنگ ءِ نیمگ ءَ برگ ءِ سبب جوڈ بوتگ۔

دومی پرنسپل سیکیورٹی ڈیلیمہ (Security Dilemma) اِنت۔ ایشی تہ ءَ سیاسی نفسیات جہانی سیکیورٹی ءِ ھوالہ ءَ اے وڑ ودی بیت کہ یک استان ءِ لہتیں عملی گامگیج زوریت ءُ ھمے سرپد بیت کہ ڈیفنسوو اَنت چشکہ وتی سِلاہانی ودّینگ ءُ سیمسراں مہکم کنگ ہوار اَنت۔ اے دومی استان ءِ واستہ سیکیورٹی جیڑہے بیت آ استان ایشی ءَ مِس پرسیوو بزانک رد ماریت ءُ اوفنسوو سرپد بیت گڑا جہانی جنگانی وسیلہ جوڈ بیت۔ ایشی تہ ءَ اولی سائیکلوجیکل ٹریپ اِنت کہ استانی رہشون ھمے سرپد بنت کہ آوانی امن ءِ واستہ ھمک گامگیج دومیانی دیما شوک ءُ سیدھا اِنت۔ دومی ایشی تہ ءَ رزلٹنگ اسکیلیشن (Resulting Escalation) اِنت، کہ سیکیورٹی ءِ جیڑہ ھما وھد ءَ کئیت کہ یک استان ءِ ئے اوفینسوو ءُ ڈیفنسوو سِلاہانی میاں ءَ تپاوت کنگ نہ بیت کہ کجام سِلاہ کجام مکسد ءِ ھاتر ءَ جوڈ انت، گڑا اے گامگیجانی مارگ یک ترس ءِ بنیات ءَ بیت کہ استانانی میاں ءَ سیکیورٹی چہ پیسر ءَ نزور بیت۔

سئیمی پرنسپل ڈیٹرمینینٹس آف کنفلکٹ اینڈ وائلنس (Determinants of Conflict & Violence) اِنت۔ ایشی تہ ءَ سیاسی نفسیات ءِ بنیات ءَ اسکالر ءُ زانتکار باوست کن اَنت کہ سیاسی جیڑہ ءُ جنگ وارثتی اِنت یاکہ ھیل کنگ بوتگ۔ اولی ھمے اپروچ ءِ تہ ءَ بندات ءَ سئے ھیالانی سر ءَ گپ کنگ بوتگ۔ اولی ایشی تہ ءَ فردی تپاوت (Individual difference) اِنت کہ ایشی تہ ءَ لہتیں جہانی شخصیتانی فیکٹرز اے گپ ءَ گیشیں اَنت کہ کہ استان فورس کارمرز بکنت یاکہ انّا۔ پہ درور ھمے استانی لیڈر یاکہ شخصیت ءِ بیسہ نہ کنگ ءِ فیکٹر، تاگت ءِ زرورت، یاکہ آئی سرپد بوگ ءِ گپچل اے گپ ءَ گیشیں اَنت کہ ایش میاں اُستمانی جیڑہاں چوں بہ گِیش ایں اَنت۔ دومی گروپ ڈائنامکس (Group dynamics) اِنت کہ میاں اُستمانی ھوالہ ءَ سیکیورٹی ءُ جیرہانی بنیات ءَ پالیسی چوں جوڈ کنگ بنت۔ گروپ ڈائنامکس ءِ تہ ءَ گروپ تھنکنگ (group thinking) ءِ ترز ءُ ھیال دیما کئیت اِنت ءُ ایشی بنیات ءَ نزوریں پیسلہ زورگ ءِ وسیلہ جوڈ بیت کہ پدا اے جہانی جیڑہاں ودّیں اِیت۔ پرچہ کہ گروپ ءِ تہ جوابدہ بوگ ءُ پیسلہ زورگ یک مردمے کوپگ ءَ نہ بیت ھمیشی سبب ءَ گڑا پیسلہ نزور بنت ءُ استانانی میاں ءَ جیڑہ ودی بیت۔

چارمی پرنسپل تھیوریٹیکل فریم ورک اِنت کہ سیاسی نفسیات ءِ تہ ءَ لہتیں تھیوری اَنت کہ چوں استانانی میاں ءَ یکے دومی ءَ مارگ بیت اِنت۔ اولی امیج تھیوری (Image Theory) اِنت؛ یک استانے ءِ رہشون دومی راج یاکہ استان ءِ ئے یک عکس ءِ جوڈ کناں ءَ آئی درجہ بندی ءَ کن اَنت کہ اے استان یاکہ راج مئے دژمن اِنت یاکہ مئے دوزواہ ءُ الائی (ally) ءِ۔ اے عکس جوڈ کنگ دومی ءِ ھوالہ ءَ معلومات ءُ سرپدی دارگ ءَ سانمند کنت۔ گڑا ایشی سبب ءَ جیڑہ ودی بنت۔ دومی ڈیٹیرنس تھیوری (Deterrence theory) اِنت کہ ایشی تہ ءَ ھمے پیسلہ ءُ پالیسی جوڈ کنگ بیت کہ یک استان ءِ نفسیاتی ھوالہ ءَ جہد کنت کہ وتی دژمن ءَ یاکہ دومی نیمگ ءِ استان ءَ چوں دارگ بہ بیت کہ آ ھچ وڈیں گامگیج مہ زور اِیت۔ آئی ءَ نفسیاتی ھوالہ ءَ ھمے سکیں دئیگ ءِ کوشست بیت کہ آئی گامگیج سیت و پائدگ ءِ جاہ ءَ آئی واستہ تاوان بہر بوت کنت۔

گڈ سر ءَ ھمے جُستانی پسّو گشگ بوت اَنت کہ بندات ءَ ایر کنگ بوتگ اِت اَنت کہ جیڑہ یاکہ جنگ نفسیاتی چیزے ھم ھست بزانکہ ایشی تہ ءَ تُرس، دژمن ءِ عکس جوڈ کنگ، یاکہ دژمن ءِ گامگیجانی جوان نہ پہمگ ءِ فیکٹر ہوار اَنت۔ دومی جُست ھمیش اَت کہ ریشنل ایکٹر ءِ کڑد میاں اُستمانی جیڑہ ءِ تہ ءَ چے اِنت؛ سیاسی نفسیات ءِ تہ ءَ اسکالرانی گوشگ اِنت کہ ریلزم ءِ تہ راجی نپ ءُ سیت ءِ چارگ ءِ واستہ ریشنل ایکٹر ءِ کڑد ءِ ھست بلے سیاسی نفسیات ءِ تہ ءَ ریشنل ایکٹر یک مِتھ ءِ (Rational actor is a Myth) گُشگ بیت۔ چیاکہ جیڑہ، جنگ ءُ سیکیورٹی نفسیاتی فیکٹرانی بنیات ءَ ھم شیپ دئیگ بَنت چشکہ کوگنیشن، ایموشن، فیئر (تُرس)، مارگ (پرسپشن) ءُ رد مارگ (مِس پرسپشن) ءِ فیکٹر مستریں وسیلہ اَنت۔ آئی درور ایش اِنت کہ امریکہ یکیں امریکہ اِنت بلئے بائیڈن ءِ پیسلہ ءُ پالیسی میاں اُستمانی ھوالہ ءَ جتا اَنت بلئے وھدے ٹرمپ کئیت سروک بیت گڑا امریکہ ءِ پیسلہ ءُ پالیسی جتا اَنت۔ اگاں استانے دومی تاگتوریں استان ءَ مان آؤرگ ءَ نہ اِنت گڑا تاگتوریں استان مدام لوٹ اَنت کہ دومی استانانی رجیم ھمے واستہ مٹ بہ بیت کہ دومی مئے تب، لوٹ ءُ پالیسیانی بنیات ءَ بہ جُنزیت۔ گڈ سر ءَ سنگتانی جُستانی پّسو دئیگ ءَ پد دیوان کارمستر ءِ رزا ءَ چہ ھلاس کنگ بوت۔

بلوچ اسٹوڈنٹس ایکشن کمیٹی