زالبول ءِ میان اُستمانی روچ ءُ آشوبی کِرد
نبشتہ کار: سَنجاب بلوچ
زالبول کہ چاگرد ءِ رُدوم دیوکیں ھستی زانگ بیت ءُ چاگردی زند ءِ بنزہ اِنت ۔ بنی آدم ءِ روزیگی رہبند ءِ بُنپد ءِ ایر کنوک اِنت ۔ زالبول کہ بنی آدم ءِ بُنکی تربیت دیوک اِنت کہ اِنسان ءِ اولی درسگاہ مات ءِ کُٹّ گُشگ بیت ۔ چِداں چہ زانگ بیت کہ مردینانی ھمراہی ءَ بید ءِ زالبول ءَ اے جہان ناسرجم اِنت۔
زالبول کہ یک وھدے آ دیوی ( جنینیں ھُدا) ءِ دروشم ءَ اے جھان ءَ بُوتگ ۔ دپتری پَٹ ءُ پولاں چہ اے گَپ دیم ءَ اَتکگ کہ دیوی چہ دیوتا ( مردینیں ھُدا) ءَ گِیش ارزشت دیگ بیتگ اَنت ءُ آھانی سرا مردمانی سِتک گِیش بیتگ ۔ انچوکہ یونان ءِ ” ارٹمیز یا ڈیانا دیوی“ کہ یونان ءَ آئی ءِ ارزشت سَک باز بیتگ ۔ ءُ مِصر ءِ ”ازیس دیوی “ ایران ءِ ” اناہیتا دیوی “ ءُ بلوچستان ءِ کالی مات ۔
کِشت ءُ کِشاری ءِ اَھد ءَ ساری کہ مردین پہ شکار ءِ ھاترا دُور ءُ دراج جنگل ءُ گیاباناں شُتگ اَنت گُڑا جنیناں چُک ءُ پیرین ، ءُ نادرُاہ ءُ ناسلامتانی سَمبالگ ءُ دلگوش کنگ ءِ زمہ واری گون بیتگ ءُ ھمے زمانگ ءَ زالبولءَ بیماریانی اِلاج ءِ واستہ پٹ ءُ پول کُتگ ءُ دارو ءُ درمان شوھاز اِتگ ءُ اِلاج ءَ کارمرز کُتگ اَنت ۔ ھمدءَ چہ آ کِشت ءُ کشاری (زراعت ) ءِ نیمگ ءَ راہ گیپتگ اَنت ءُ کشت ءُ کشاری (زرعی ) ءِ آ شوب بندات بوتگ۔ چداں چہ زانگ بیت کہ ربیدگی زند ءِ بُنھشت زالبول ءَ ایر کُتگ ۔
وھدے کِشت ءُ کِشاری ءِ زمانگ ءَ ساری کہ مردین پہ شکار ءُ لاپ ءِشوہاز ءَ دُیر ءُ دراج شُتگ اَنت گڑا لوگ ءِ ڈُبّہ زالبول ءِ کوپگ ءَ اتکگ ۔ اے وھد ءَ آھاں نہ تھنا کِشت ءُ کِشاری ءُ اِلاج ءِ راہ ءُ دَر شوھازتگ اَنت بلکیں اِنسان ءَ را سیاھگ ( چھت ) ھم زالبول ءَ چہ رستگ ۔ وھدے مردین شکار ءَ چہ واتر اتکگ اَنت گُڑازالبولانی جوڈ کُتگیں سیاھگانی چیر ءَ اِیمنی ءَ گوں وتی تُن ءُ شُد پروشتگ ءُ دم اِش ساسارتگ ۔ اِنسان ءَ کہ مُدامی ھنکینے رست گُڑا چداں چہ اِنسان ءَ زمین ءِ ارزشت زانت ءُ زمین ءَ گوں مِھر بندات کُت بگندے مرچی ھمے سوْب ءَ انسان زمین ءَ را مات گُشگ بیت۔
اِنسانی دپتر ءَ کہ مستریں سوبمند بوتگیں کارانی بنھشت ایر کنوک زالبول اِنت گڑاں دومی نیمگ ءَ مرچیگیں دؤر ءَ زالبول مزنیں کچّے ءَ زلم ءُ زوراکیانی آماچ اَنت ءُ وتی بُنکی ھکّاں چہ زِبھر اَنت ۔ اے یک بھمانگی ءِ گپّے کہ زالبولانی کرد ءُ آھانی سوبمندی مرچی دنیا ءَ کُجام کُنڈ ءَ ایر کُتگ اَنت ، ءُ آ باز پُشت ءَ دور داتگ اَنت، زالبول ءَ را یک چاردیواری یے ءِ تہ ءَ بند کُتگ ۔ دومی نیمگ ءَ زالبول ءَ را ھمے شِگان ءِ باھوٹ کُتگ کہ زالبول ابرمی نزور اِنت ، زالبول ءِ دست ءَ ھچ بیت نہ کنت ۔ ھالانکہ دپتر ءَ ھمینچو کِرد کہ مردین ئیگ اِنت ھمے ھساب ءَ زالبول ءِ ھم اَست اِنت ۔
زالبول یک رھشونے ءِ دروشم ءَ چارگ بہ بیت یا رھدربری ءِ یا زند ءِ کُجام ھم پِڑ ءَ ، گڑا آئی ءَ ارزشت نہ دیگ یا آئی ءِ کِرد ءَ را جھل جَنگ یک جاھلی ءُ ناسرپدی یے بوت کنت ۔ بُندپتر ءِ دو مزنیں آشوب ، یکّے فرانس ءِ آشوب 1789ء ءُ دومی بالشویک آشوب 1917ء ءِ آرگ ءَ زالبول ءِ مزنیں دستے مان بیتگ ۔ سِکندر اعظم ءَ کہ 32 سال ءِ اُمبر ءَ نیم دنیا فتح کُتگ اے سوبمندی ءِ پُشت ءَ مزنیں دستے آئی ءِ مات ءِ بیتگ ۔ ھمے پیم ھخامُنشی سائرس اعظم ءِ ھرچ سوبمندی ءِ پُشت ءَ یک زالبولے ءِ دست گون بیتگ ، آ زالبول سائرس اعظم ءِ دانائیں لوگ بانُک ” کسندان “ بیتگ ۔
مرچیگیں دور ءَ اگاں ما بچار اِیں گُڑاں لھتیں چاگرداں انچییں زالبول ءِ نام گندگ ءَ کئیت کہ آ دومی چاگردانی واستہ درور جوڈ بیتگ اَنت کہ آھانی تہ ءَ اسرائیل ءِ چارمی مزن وزیر ” گولڈ مئیرا “ امریکہ ءِ روزا پارکس ، ارجنٹائن ءِ اولی جنینیں صدر ” ازابیل ایواپیرون ءُ ہندوستان ءِ اندراگاندھی ہوار اَنت۔
اگاں ما بلوچ چاگرد ءِ گَپ ءَ بہ کن اِیں گڑا بلوچ چوناہ ءَ ھم یک سیکیولر چاگردے بلے بلوچانی سیکیولر چاگرد ءِ ھلاس کنگ ءِ واستہ ڈنّی زوراوراں مدام وتی زور جتگ داں بلوچ سیکیولر مہ بنت ۔ اے ھوالہ ءَ عرب، امریکی سامراج بہ بنت ، پاکستانی یا ایرانی ، اِیشاں وتی جُھد کُتگ ءُ یک ھدّے ءَ سوبمند ھم بیتگ اَنت ۔ بلے اے گَپاں چہ ابید بلوچ زالبول روزیگی دیمروئی ءَ بگر داں آجوئی ءِ جُنزاں یک مُھکمیں کِردے پیلو کتگ ۔
زالبول ھر دور ءَ چاگردی یا راجی دیمروئی ، آزاتی ءُ وتواجھی ءِ جُھد ءَ مردینانی ھمبرابری ءَ اوشتاتگ اَنت ۔ اے ھوالہ ءَ اگاں راجی جُنزانی شرّیں رنگے ءَ پٹ ءُ پول کنگ بہ بیت مزنیں کساسے ءَ زالبولانی نام ءُ کرد دست کپ اَنت ۔
آ توری ھندوستان ءِ آبادکارانی ھلاپ ءَ آھانی عملی جُھد بہ بنت یا ویتنام ، کیوبا ، الجزائر ، چائنا ، کوریا ، افغانستان ، یورپ ءُ بلکیں دنیا ءِ ھرچ کُنڈ ءَ کہ جُنزے جُنز اِتگ ھر چ وھد ءَ زالبولءَ زمین پھازگ ءِ ھاترا مردینانی ھمبرابری ءَ بھر زُرتگ ۔
انسان ءِ واستہ جَنگ ءُ گھگیری ءِ راہ باز گران ءُ سنگینیں راھے ، بلے راجی جُنزانی تہ ءَ پدّر اِنت کہ زالبول ءَ اے پڑ ءَ ھرچ وڑیں کُربانی داتگ ءُ باز مُھکم بیتگ اَنت ۔ مرچی آھانی نام راجدپتر ءِ تاکاں نکش اَنت ۔
مدرسری نظام ءِ ھلاسی ءَ پد وھدے پدرسری نظام وتی ھُنڈالاں چاگردانی تہ ءَ مُھکم کنت ءُ زالبول ءَ را یک نزوریں مھلوکے گُشگ بیت ۔ ءُ زالبول ءِ ھاکمی ھمے وھد ءَ پچگرگ بیت ءُ آ تھنا انسانی نسل ءِ گیش کنوکیں مشینے ءِ بستار ءَ چارگ بیت ۔ بلے زالبول ءَ ھر وھد ءَ وتی چوناھیں ھم جیڑہ ءُ جنجالانی واستہ گھگیری ءِ راہ گچین کُتگ ۔ آ توری پدرسری نظام ءِ سرا آھانی وتی کرد ءُ ارزشت ءِ رکینگ ءِ جُھد بہ بیت یا زمین ءِ پاھازگ ءِ ھاترا دژمن ءِ ھلاپ ءَ گھگیری ءُ جنگ بہ بیت ، دنیا ءِ ھرچ راجدپتر ءَ زالبولانی نام است انت ۔
مصر ءِ سرزمین کہ اُود ءَ مدرسری نظام ءِ ھلاسی ءَ پد ھم زالبولءِ ھاکمی بوتگ ءُ زالبولءِ جُتائیں کردے بوتگ ۔ اے شیر زالیں زالبولءِ تہ ءَ یکے ھتب الاھیاء کہ آئی ءَ اُرش کارانی ھلاپ ءَ وتی پوجی کمان سمبالتگ ءُ سوبمندیں جنگ داتگ ۔مصر ءَ چہ ابید مارا بازیں سرزمینءِ شیرزالانی درور دست کپ اَنت ۔
ویتنام ءِ سرزمین کہ اِد ءِ آشوبی داستاناں سرجمیں دنیا آشنا اِنت، ویتنام ءِ سرزمین ءَ دری لشکر ءِ ھلاپ ءَ ھمینچو مردیناں وتءَ آشوبیانی لڑ ءَ جاہ داتگ اُود ءِ زالبولءَ ھم وتءَ بے بھر نہ کُتگ ۔ آ توری چین امریکہ ءُ پرانس ءِ ھلاپ ءَ جنگی پڑ اں زالبولءِ سلاہ بندیں جُھد بہ بنت یا 39 عیسوی ءَ دو ترنگ گھارانی چین ءَ چہ ویتنام ءِ آزاد کنگ ءِ جُھد بہ بیت ۔ اے دوئیں گُھار کہ وتی سرزمین ءَ چہ چین ءَ آزاد کن اَنت، چار سالاں داں وتی زمین ءِ سرءَ ھُکمرانی کن اَنت ، ءُ 43 عیسوی ءَ وھدے چین یکرندے پدا ویتنام ءَ پروش دنت ءُ ویتنام ءِ سرءَکبزہ کنت گڑا اے دوئیں گُھار گُلامی ءِ بدیں روچاں وتی سرزمین ءِ سرءَ دیست نہ کن اَنت ھمے سوْب ءَ آ کؤرے ءِ آپ ءَ دور کن اَنتءُ وتکشی کن اَنت ۔ ھالانکہ اے جنگ ءَ ھم آھاں دلیری ءَ گوں چین ءِ ھلاپ ءَ گھگیری کُتگ ءُ آھانی کرد مرچی ھم ویتنام ءِ راجدپتر ءَ نکش اِنت ءُ بے شموشگ نہ بیت ۔
کوریا ءِ جُھد ءَ اگاں بچار ے گڑا اِد ءَ ھم زالبول مزنیں کردے پیلو کُتگ ۔بلکیں آھاں سلاہ بند بوھگ ءِ ھواری ءَ آشوبیانی واست ءَ ورگ ءُ وردن ءِ یکجاہ کنگ ءُ موبلائزیشن ءِ سرا ھم باز کار کُتگ ۔ اے وھد ءَ آ وڈ وڈیں دَر اِنسانی روشت ءُ زوراکیانی دیمپان بوتگ اَنت ۔ چُشکہ جاپان ءِ پوج آھاں دزگیر کنت ءُ آھاں بدنی ءُ جنسی زوراکی ءِ نشانگ کنت ۔ 1945ء ءِ جنگ ءَ جاپان ءِ پروش ورگ ءَ پد ھم مروچی آھانی زالبول ءُ زھگ جاپان ءِ ھلاپ ءَ جُنز جُنزینگ ءَ اَنت ۔ بلے آھاں وتی ھِمّت دور نہ داتگ ءُ مروچی ھم آھانی جُھد ءُ گھگیری دنیا ءِ واستہ مسالے جوڈ بوتگ ۔
چین ءِ آشوب کہ بُندپتر ءِ تہ ءَ وتی یک جُتائیں بستارے دار اِیت ۔ اے دراھیں مُدّت ءِ آشوب ءَ ھم وتی مردینانی ھمبرابری ءَ اُوشتاتگ اَنت ۔ چین ءِ ھمے زالبولءَ چہ یکّے قیوؔجن نامی زالے بوتگ کہ آئی ءَ زالبولءِ اولی تنظیم ( باہمی مُحبت سوسائٹی ) ءِ بنھشت ایر کُتَگ ۔ قیوجن یک اِلم دوستیں مردمے بوتگ ءُ اِلم دوستی ءِ بنیاد ءَ آئی ءَ وتی رسالہ ”چین ءِ زالبول “ شِنگ کُتگ ۔ اِیشی ءَ ابید قیوجن ءَ چینی زالبولءِ سیاسی تربیت ھم کُتگ ۔ داں آ روزیگی ، چاگردی ، ءُ سیاسی آزاتی ءِ واستہ ھر وھد ءَ تَیار بہ بنت ۔ قیوجن ءَ راجی جُنز ءِ واستہوتی زاتی میراث ھم بہا کُتگ اَنت داں راجی آزاتی جُنز مُھکم بہ بیت ۔ قیوجن ءَ ابید ھم چین ءَ بازیں زالبولانی نام اَست اَنت ۔
فرانس ءِ جون آف آرک کہ درکسانی ءَ فرانس ءِ آزاتی ءِ ھاترءَ نہ تھنا سلاہ بند بیت بلکیں وتی کرد ءُ عمل ءَ چہ فرانس ءِ مھلوک ءَ آزاتی جُنز ءِ نیمگ ءَ آرگ ءِ واستہ مزنیں کردے پیلو کنت ۔ بلے یک مردینی چاگردی ءَ آئی ءِ اے کِرد ءَ گوں کس انساپ نہ کنت ءُداں 30 مئی 1954 ءَ جون ءِ سرءَ جادو گری ءِ بُہتام جنگ بیت ءُ آہی ءَرا 19 سال ءِ اُمبر ءَ بُن دیگ بیت ۔ بلے وتی مرگ ءَ ساری کہ جؔون ءَ وتی راج ءِ تہءَ آجوئی جنز ءِ ھاترءَیک سَنچ ءُ سماھے ودی کُتگ اَت ءُ انگریز ءِ ہلاپ ءَ فرانس ءِ آجوئی ءِ سپر ءَ کمک کت ۔ جون ءِ مرگ ءَ بس دو سال رند فرانس آئی ءِ سرا جتگیں دروگیں بُہتام ءَ دور کنت ءُ آئی ءَ بے میار لیک اِیت ءُ شھیدی ءِ درجہ دنت ۔
ھندوستان ءِ دپتر ءِ سرءَ اگاں چمشانکے بدئیں گڑا اُود ءَ ھم زالبول ءِ بے دروریں کِرد گندگ بنت ۔ انچوشکہ رانی لکشمی بائی ، بیگم ھزرت مھل ءُ رانی ویلیونچیار ءِ کِرد باز جوان اَنت ۔ رانی ویلیونچیار کہ آ نہ تھنا انگریز سامراج ءِ ھلاپ ءَ گھگیری ءَ نامدار اِنت بلکیں دنیا ءِ اولی جِند ندریں زالبول ھم چہ ھمشی ءِ پوج ءِ ”کمانڈر کوہلی“ نامیں زالے ءَ کُتگ ۔ اِیشاں ابید چاند بی بی ءُ رضیہ سُلطانہ ءِ رنگیں شیرزالانی جُھد ءِ سرءَ گپ کنگ ءَ ابید ھندوستان ءِ راجی آجوئی جنز نا سرجم اِنت ۔
انوگیں دور ءَ کردستان ءِ آجوئی جنز یک بے دروریں جنزے ءِ بستار ءَ زانگ بیت ۔ اے جنز ءِ تہ ءَ زالبول ءُ مردین یک ھساب ءَ ھوار اَنت ۔ کُرد کہ ساری ایندگہ قبائلانی رنگ ءَ زند گوازینگ ءَ بیتگ اَنت ، اُود ءِ زالبول ھم تھنا لوگانی تہ ءَ بند بوتگ اَنت بلے کُرد رھشوناں اے پگر کتگ کہ راجی جنز بید ءِ زالبولءَ دیم ءَ شُت نہ کن اَنت گڑا آھاں وتی جنز ءِ دیم ءَ برگ ءِ ھاترءَ گھتریں شوربندی ءُ پالیسیاں گوں زالبول جنز ءَ ھوار کتگ اَنت ءُ مروچی کرد راجی جُنز سک باز دیم ءَ شُتگ ۔ اے ھوالہ ءَ بُنکی کِرد کُرد رھشون ابدللہ اوکلان ئیگ اَت کہ ” کُرد ءِ آجوئی ءِ واب ھما وھد ءَ سرجم بوت کنت وھدے زالبولءَ آھانی سرجمیں ھکّ دیگ بہ بنت ، آھاناں مردینانی برابری ءَ چارگ بہ بیت ءُ جنز ءَ ھوار کنگ بہ بنت ۔ “ھمے لیکہ ءَ کہ کردستان ءِ تہ ءَ رواج گیپت ءُ زالبول کہ کرد آجوئی جنز ءَ ھوار بوت اَنت مروچی کُرد جنز زالبولءِ ھوالہ ءَ یک مکامے ءَ سر بوتگ ۔ مرچی کُرد جُنز ءِ تہ ءَ مردین ءُ زالبول یک ھساب ءَ ھمکوپگی ءَ جُھد ءَ کنگ ءَ اَنت ۔
نوں ما کائیں بلوچ سرزمین ءِ سرءَ چمشانکے دئیں ۔ بلوچ چاگرد یک چونیں چاگردے ؟ بلوچ چاگرد ءَ زالبول ءِ ارزشت چی کد ءَ اِنت ؟ آیا بلوچ چاگرد ءَ زالبول ءُ مردین یک برابری ءَ چارگ بنت ؟ بلوچ چاگرد ءَ زالبول ءُ مردین ءِ میان ءَ دگہ تپاوتے است ؟
اگاں ما بلوچ راجدپتر ءَ زالبولءِ ارزشت ءَ بچار اِیں گڑا ما اے گپ ءِ گُشگ ءَ ھچ چک ءُ پد نہ بئیں کہ زالبول ءِ ازّت ءُ ارزشت بلوچ ءِ چاگرد ءَ سک باز مزن اِنت ۔ انچوشکہ بلوچ زالے اگاں کُشت ءُ کوش ءِ میدان ءَ وتی چادَر ءَ ایر بہ کنت گڑا آ جنگ بند کنگ بیت ءُ پیسلہ کنگ بیت ءُ دگہ انچیں درور است اَنت کہ اے بلوچ چاگرد ءِ تہءَ زالبول ءِ ازت ءُ شرپ ءُ ارزشت ءَ پدّر کن اَنت ۔ بلوچستان ءَ چہ دراَتکگیں کوہنیں آثار اے گپ ءِ گواھی ءَ دئے اَنت کہ بلوچ چاگرد ءَ ھم مدرسری دؤر بوتگ ، بزاں کہ بلوچ چاگرد ءَ زالبولءَ وتی کہول ءِ سروکی ءَ ھوار ھاکمی ھم کُتگ ، اے بلوچ ءَ کوہنیں راجے بیگ ءَ ہوار بلوچ چاگرد ءِ رُژنا پگری ءَ پدّر کنت۔
اگاں ما گوْست ءَ بچاریں گُڑاں بلوچ چاگرد ءَ مارا بلوچ زالبول ءِ نام جنگی پڑاں ءُ دری تاگتانی ھلاپ ءَ گھگیری ءَ دست کپ اَنت ۔ اے نہ تُرسوکیں شیرزالاں چہ یکّے میر اھمد ھان ءِ گُھار مائی بیبو اِنت کہ سبی ءِ جنگ ءَ باروزیانی پوج ءِ ھلاپ ءَ جنگ دنت ءُ شھید بیت ۔ ھانی بلوچ ءِ تُرک لشکر ءِ ھلاپ ءَ گھگیری ، گُل بی بی بلوچ ءِ جنرل ڈائر ءِ ھلاپ ءَ جنگ ءُ بی بی بانڈی ، چھاگلی ، مریم شاھو ، زرک شاھو ، بی بی ھاتون ءُ دگہ بازیں زالبولءِ نام ءُ کرد بلوچ راجدپتر ءَ نمیران اَنت ۔ مرچیگیں دور ءَ اگاں ما بلوچ راجی جُنز ءَ بچاریں گُڑاں مرچی ھم زالبول مزنیں کچّے ءَ جُنز ءِ بھر اَنت وتی کرد ءَ پیلو کنگ ءَ اَنت ۔ آ توری سلاہ بندیں جُھد بہ بنت یا ایدگہ گَل بہ بنت زالبول وتی براتانی ھمکوپگی ءَ ھوار اَنت ءُ راجی جُنز ءِ مُھکم کنگ ءُ دیم ءَ برگ ءَ ھرچ وڈیں کُربانی دیگ ءَ اَنت ۔ سیاسی پڑءَ مرچی بلوچ چاگرد ءَ جنین ءُ مردین کش ماں کش ءُ ہمراہی ءَ جہد کنگ ءَ اَنت ءُ نہ تہنا جہدکار اَنت بلکیں رہشونی ہم کنگ ءَ اَنت، پمیشکا ا گوشت کن ایں کہ بلوچ راجی جُنز یک کاملیں جُنزے کہ آئی ءِ تہ ءَ سرجمیں جنسانی بھر یک ھساب ءَ ہوار اِنت۔
بلے چُشکہ ما یک اِیر دستیں راجے اَست ایں پمیشکہ یک اِیر دستیں زمینے ءِ مردماں بگندے انسانی بُنکی ھکّ ءُ اُگبال دیگ مہ بنت ۔ یک ایردستیں زمینے ءِ مردین ءُ زالبول یک ھساب ءَ بُنکی ھکاں چہ زبھر کنگ بنت ۔ گُڑاں مارا بلوچ راج ءَ ھم اے سَما بہ بیت کہ بلوچستان ءَ زالبول ءِ بُنکی ھکّانی بابت ءَ توار چِست کنگ یا جُنز جُنزینگ ءَ مئے واست ءَ دوریں گپّے ۔ اے دُرست ھما وھد ءَ بیت کن اَنت داں بلوچ ءَ وتءَ یک وتواکیں اِستانے بہ بیت ءُ بلوچ وتواجہ بہ بیت ۔
بلوچ اسٹوڈنٹس ایکشن کمیٹی
