عرب اسپرنگ ءُ چاگردی رسانکدر

نبشتہ کار: نُگرہ بلوچ

پجار

راجمان ءِ تہ ءَ آشوب مدام چہ کردار یا نپرانی کُرتن ءُ عملاں پاد اتکگ اَنت۔ ھما چاگرد ءُ راجمان کہ زوراکیانی آماچ بنت آ راجمان ءِ تہ ءَ انچیں کردار ودی بیت کہ آ زُلم ءُ زوراکیانی دیم ءَ اوشت اَنت۔ انچوش کہ وھد ءُ جاور مٹ بوان اَنت، مٹ بوکیں دنیا ءِ تہ ءَ آشوب ءِ دیم ءَ جنزینگ ءِ وسیلہ ھم مٹ بوتگ اَنت۔ مٹ بوتگیں وسیلہانی تہ ءَ چاگردی رسانکدر (سوشل میڈیا)کہ کُلاں چہ مستریں وسیلہ زانگ بیت۔ اگاں ما آشوبانی تہ ءَ سوشل میڈیا ءِ کرد ءَ بہ شوھازیں گُڑا آئی ءِ شوکتریں درورے عرب اسپرنگ اِنت۔
عرب اسپرنگ 2010 ءِ وھد ءَ عرب ملکانی تہ ءَ ڈکٹیٹرانی ھلاپ ءَ پاد اتکگیں آشوب اِنت کہ اِش مصر، تونیشیا، لیبیا، شام، یمن ءُ بھرین ءَ ھوار ایندگہ عرب ملکانی تہ ءَ ودی بوتگ۔ چوناہا آشوب وتی ابرمی ترز ءَ یک ترزکاری ءِ پروشگ ءُ آئی ءِ جاہ ءَ نوکتریں ترزکارے وجود ءَ آرگ اِنت، کہ آئی ءِ ھاتر ءَ سک باز شئے کارمرز بوت کن اَنت۔ بلے اے آشوب چہ گوست ءِ آشوباں پمے ھاترا جُتا ءُ یکتا بوتگ کہ اے آشوب ءِ تہ ءَ نوکتریں ترزکار یا وسیلہے چاگرد رسانکدر (سوشل میڈیا) بوتگ کہ آئی ءِ وسیلہ ءَ آشوب ءِ بُنھشت ایر کنگ ءُ دیم ءَ جنزینگ بوتگ۔عرب اسپرنگ ءِ بندات چہ تونیشیا ءِ یک کسانیں میتگے ءَ بیت ءُ میڈیا ءِ وسیلہ ءَ دیم ءَ جنزان ءَ نہ تہنا عرب استاناں بلکیں سرجمیں دنیا ءِ سر ءَ سان دور دنت۔

آشوب ءِ پُژدر

عرب اسپرنگ ءِ بندات چہ تونیشیا ءِ یک کسانیں میتگے ءَ گوں یک ویلے ءَ بیت۔ مھمد باوزیزی نامیں یک گریبیں مردے وتی لاپ ءِ گرگ ءِ ھاتر ءَ تونیسیا ءِ بازار ءَ نیبگ (فروٹ) بھا کنگ ءَ بیت، کہ ھمے وھد ءَ ملک ءِ تہ ءَ کرپشن وتی زوراں بیت ءُ پولیس ءِ یک نپرے مھمد ءِ ریڈی ءِ سر ءَ کئیت ءُ چہ آئی ءَ زر لوٹ ایت، مرد کہ زر نہ دنت گڑا پولیس ءِ کارندگ ریڈی ءَ آئی ءِ پُل ایت ءُ آئی ءِ ساماناں دور دنت۔ پولیس ءِ کارندگ ءِ کُرتنانی پد ءَ مھمد پہ وتی ساماناں پولیس ءِ در ءَ روت واہ ءُ زار کنت بلے آئی ءَ پولیس ءِ کارندگ لٹ ءُ کُٹ کنگ ءَ پد ہُشکیں دستاں چہ پولیس ءِ کارگس ءَ در کن اَنت۔ ھمے درد ءَ مھمد اوپار کُت نہ کنت ءُ وتارا پولیس ءِ کارگس (تھانہ) ءِ دپ ءَ مان دار ایت، اے ندارگ سرجمیں مھلوک ءِ دیم ءَ بیت ءُ اِشی ءِ بیگری ءَ مھمد ءِ کھول پولیس ءِ کارگس ءِ دیم ءَ زھرشانی کنت۔ ھمے زھرشانی ءِ تامُربندے مھمد ءِ ناکوزتک کشیت ءُ رسانکدر ءَ شنگ کنت ءُ چہ لس مھلوک ءَ انساپ ءُ ھک ءِ لوٹ ءَ کنت۔ اے تامُر بند سک گشادی ءَ گوں چاگردی رسانکدر ءَ شنگ بیت ءُ اِشی ءِ پد ءَ تونیشیا ءِ سرجمیں مھلوک زھرشانی ءَ پاد کاینت۔ ھمے یکیں ویل عرب استانانی تہ ءَ عرب اسپرنگ ءِ بُنھشت ءَ ایر کنت۔ مھمد بازیزئی نادراہ جاہ برگ بیت کہ چہ ہمود ءَ وپات کنت۔
تونیشیا ءِ سرجمیں مھلوک استان ءِ زوراکیانی ھلاپ ءَ اوشت ایت ءُ ھمے زھرشانیانی درچ چہ تونیشیا چہ بندات بوگ ءَ پد سرجمیں عرب استاناں شنگ ایت کہ ھمیشی سبب ءَ سرجمیں عرب مُلکانی مُھلوک وتی سر ءَ بوکیں زلم ءُ زوراکیانی ھلاپ ءَ پاد کاینت ءُ زھرشانی کن اَنت۔ اے زھرشانیانی بنزہ بگندے یکے بوتگ بلے اے تہنا یک ھندے ءَ مھدود نہ بوتگ۔ عرب اسپرنگ ءِ تہ ءَ بازیں ارزشت داریں شئے بوتگ اَنت کہ آھاں اے جُنز توانگر ءُ مُھکم کُتگ بلے اے جُنز ءِ مُھکم ءُ توانگر بوئگ ءِ مستریں وسیلہاں چہ یکے چاگردی رسانکدر (سوشل میڈیا) بوتگ۔ سوشل میڈیا عرب اسپرنگ ءِ مستریں وسیلہ بیت کہ اِشی ءِ برورد ءَ سرجمیں مھلوک وتی سر ءَ بوکیں نا انساپی ءُ زلم ءِ ھلاپ ءَ توار چست کنان ءَ گھگیری کن اَنت ءُ اے آشوب تہنا عرب استاناں ناں بلکیں سرجمیں جہان ءَ سانمند کنت۔
عرب ملکانی تہ ءَ مھلوک ءِ سر ءَ زلم ءُ زورکای برجاہ بوتگ اَنت۔ اے سرجمیں ملکانی تہ ءَ بے روزگاری،کرپشن، وانگجاہ ءُ نادراہ جاہانی نہ بوئگ ءُ پولیس ءِ ہمروچیگیں زلم ءُ زوراکی مزنیں کساسے ءَ برجاہ بوتگ اَنت۔ اے زوراکی ءُ ناھکیاں مھلوک ءِ زند مزنیں کچے ءَ سانمند کُتگ بوتگ ءُ مھلوک ءِ تہ ءَ سرکار ءِ ھلاپ ءَ کُنت، زد ءُ کینگ ودی کُتگ۔ مھمد ءِ مرگ اے سرجمیں مھلوک ءِ پاد کنگ ءِ سبب جوڑ بیت ءُ اِشی ءَ ھوار لس مھلوک ءِ پاد آیگ ءُ جُنز ءِ ودی کنگ ءِ مستریں سبب آھانی سرءَ بوکیں زلم، زوراکی ءُ نا ھکی بنت۔ آشوب ءِ بنداتی دوئیں ماہانی تہ ءَ تونیشیا ءُ مصر ءِ سرکار پروش ور اَنت ءُ دوئیں ملکانی سروک ملک ءَ یل کن اَنت۔ اے سوبمندی ایندگہ عرب ملکانی مھلوک ءِ ھاتر ءَ مُھکمیں جوزگے ودی کنگ ءِ سبب جوڑبیت ءُ ھمے زھرشانیانی درچ سرجمیں عرب استاناں شنگ بیت۔

عرب اسپرنگ ءُ چاگردی رسانکدر

عرب اسپرنگ ءِ تہ ءَ آشوب ءِ مُھکم کنگ ءُ ماں سرجمیں عرب استاناں ھوار جہان ءَ شنگ ءُ تالان کنگ ءِ مستریں وسیلہ سوشل میڈیا بوتگ۔ سوشل میڈیا ءِ وسیلہ ءَ سرجمیں مھلوک موبلائز کنگ ءُ زلم ءُ زوراکیانی بارو ءَ سرپد کنگ بوتگ۔ اے جُنز ءِ سروکیں گلانی ھاترءَ زھرشانیانی گشینگ، ھال ءُ اھوال دارگ ءَ ھوار گار ءُ بیگواہیں مردمانی شوھازگ ءِ مستریں وسیلہ سوشل میڈیا بوتگ۔ عرب اسپرنگ ءِ تہ ءَ آشوب ءِ جند سوشل میڈیا ءَ نیارتگ بلے آشوب ءِ گیش شنگ ءَ تالان کنگ ءَ ھوار گشینگ ءُ آرگنائز سرجم ءَ میڈیا ءِ کارمرزی ءَ گوں بوتگ۔
فیس بک، یوٹوب ءُ ٹوئیٹر ھما بنُکی تلو (پلیٹ فارم) بوتگ اَنت کہ اشانی وسیلہ ءَ لس مھلوک ءُ ورناہاں زھرشانی ءَ گوں بندوکیں ھرچ ھال شنگ کُتگ اَنت۔ ورناہاں سٹیزن جرنلزم ءِ وسیلہ ءَ لس مھلوک ءِ گپ دنیا ءُ وتی مھلوک ءَ سر کتگ۔ اے آشوب ءِ وھد ءَ الجزیرہ ءِ کرد ھم شموشگ نہ بیت۔ اے جُنز ءِ وھد ءَ الجزیرہ ءَ وتی سرجمیں دلگوشی عرب آشوب ءِ سر ءَ داتگ۔ چُشکہ عرب استانانی تہ ءَ ماس میڈیا سرجم ءَ استان ءِ دست ءَ بوتگ ءُ پہ آشوب ءِ نزور ترینگ ءَ بازیں دروگیں گُپتمان ئِے جوڑ کُتگ دانکہ دنیا ءِ دیم ءَ مھلوک ءِ توار نزور بہ بیت بلے آ الجزیرہ بوتگ کہ استان ءِ اڈ داتگیں سرجمیں گپتمان اِش پروش داتگ اَنت ءُ زھرشانی سرجم ءَ کوریج داتگ اَنت۔
استانی میڈیا سرجم ءَ مھدود (سینسرڈ) بوتگ بلے سوشل میڈیا ءِ وسیلہ ءَ ورنا ءُ لس مھلوک ءَ استانی بیانیہ ءُ گُپتمان پروش داتگ ءُ ھندی ءُ میان استمانی تک ءَ وتی بیانیہ مُھکمیں دابے ءَ سر کتگ۔ سوشل میڈیا ءِ برورد بیت کہ آشوب سرجمیں ملکاں شنگ بیت۔ مصر ءِ سروک ھوسنی مبارک ءِ دستکشی ءِ لہتیں ھپتگاں پیسر ٹویٹانی کچ 2300 ءَ چہ 230000 بیت۔ ٹویٹانی کساس ءَ چہ زانگ بیت کہ لس مھلوک میڈیا ءِ تہ ءَ چینچو ساڑی بوتگ اَنت۔
اشی ءَ پیش بزاں 2011 ءُ 12 ءِ وھد ءَ اے استانانی تہ ءَ سوشل میڈیا ءِ سرءَ مزنیں سینسرشپ نہ بیت ءُ سوشل میڈیا ءَ ھرچ مردم ءِ دزرس ارزانی ءَ بیت۔ استانی سینسرشپ ءِ نہ بوئگ ءِ سبب ءَ سوشل میڈیا ءِ تہ ءَ ھالانی شنگ ءُ تالان کنگ سک ارزان بیت ءُ اوشل میڈیا ءِ پوسٹ ءُ ھال راست لیکگ بنت۔ عرب استاناں ماس میڈیا ءَ استان یا سرکار ءِ ھلاپ ءَ ھچ وڈیں ھال شنگ نہ کتگ پمے ھاتر ءَ میان استمانی تکءَ راستیں ھال ءِ ھاتر ءَ سوشل میڈیا چارگ بوتگ۔
عرب اسپرنگ ءَ پد سوشل میڈیا ءِ ارزشت ءُ کارمرز کنگ ءِ داب سرجمیں دنیا ءَ بدل بیت۔ چاگردی رسانکدر (سوشل میڈیا) چہ کسان مزنیں ھالانی شنگ کنگ ءِ وسیلہی ءَ چہ بالاتر استان ءُ آشوبی ادارہانی بیانیہ ءِ شنگ ءُ تالان کنگ ءَ ھوار گُپتمانانی مُھکم کنگ ءُ سان دور دیگ ءِ مستریں وسیلہ جوڑ بیت۔

عرب اسپرنگ ءَ پد

آشوباں دنیا ءِ تہ ءَ مزن مزنیں مٹی آرتگ۔ فرنچ آشوب ءَ پد راجی استانانی ھیال ءِ دیم ءَ آیگ بہ بیت یا انڈسٹریل آشوب ءَ ھوار دنیا ءِ تہ ءَ اتکگیں ایندگہ آشوب بہ بنت کہ آھاں دنیا ءِ تہ ءَ مزنیں مٹی آرتگ۔ عرب اسپرنگ ءِ سبب ءَ عرب استانانی تہ ءَ مزنیں مٹی یے کیت، اے مٹیانی آیگ ءِ سبب تہنا مھلوک ءِ زھرشانی نہ بوتگ اَنت بلکیں میان استمانی جاورھال یا ڈنی مُلکانی دست مانجی ءُ استانانی لشکرے بوتگ کہ آھانی سبب ءَ عرب استانانی تہ ءَ مزنیں مٹی یے اتکگ۔ ما جہل ءَ عرب اسپرنگ ءِ سبب ءَ عرب استاناںی تہ ءَ اتکگیں بدلیانی گشینگ ءِ جہد ءَ کنیں۔

عرب استانانی تہ ءَ جُنز ءِ سبب ءَ اتکگیں مٹی ءُ بدلی

اے جُنز ءِ بندات بوئگ ءَ پیسر عرب استانانی جہمنندیں مھلوک تُرس ءِ آماچ بنت، زلم ءُ زوراکی ءُ بے روزگاری وتی گُڈی سیمسراں بنت بلے مھلوک سرکار ءِ کتگیں زوراکیانی بیگری ءَ ھاموش بیت۔ مھمد ءِ مرگ ءُ تونیشیا ءِ تہ ءَ زھرشانی مھلوک ءَ یک موہے دنت کہ ھمیشی ءِ سبب ءَ سرجمیں عرب استان پہ آشوب ءَ پاد کاینت۔ مھلوک ءِ لوٹ روزگار، انساپ ءُ بروبری ءُ سرکار ءِ بدل کنگ ءِ ہوار ایدگہ راجمانی ھک بنت بلے اے لوٹ سرجمیں استانانی سرجم نہ بنت۔
تونیشیاءُ مصر ءِ تہ ءَ سرکار بدل بیت ءُ دوبر گچینکاری کنگ بیت۔شام ءُ عراق ءِ تہ ءَ دائش مزنیں زمینے کبزہ کنت بلے امریکہ ءُ روس دائش ءِ پروش دیگ ءَ جنگ کن اَنت۔ عرب اسپرنگ ءَ چہ شام ءِ تہ ءَ گِس جنگی بندات بیت ءُ اِشی ءِ سان سرجم ءَ لس مھلوک ءِ سر ءَ کپ اَنت۔ دائش ءِ ھلاپ ءَ امریکہ ءُ روس ءِ جنگ داں 2019 ءَ برجاہ بیت، اے جنگ شام ءُ عراق ءَ سرجم ءَ تباہ کنت ءُ لس مھلوک گیش بزگ ءُ لاچار بیت۔ بھرین ءِ سرکار زھرشانیانی دارگ ءَ سوبمند بیت ءُ وتی تہ ءَ کسان مزیں بدلی کار ایت ءُ لس مھلوک ءِ زند ءِ آسودگی ءَ پہ کار کنت۔ لیبیا ءِ تہ ءَ سرکار ءِ پروش ورگ ءِ زمہ وار نیٹو ءِ لشکری دزمانجی (انٹریونشن) بیت کہ اود ءَ گڈافی ءِ کوش ءَ چہ سرکار پُرش ایت ءُ نوکیں سرکارے کیت۔
عرب آشوب ءِ سبب ءَ بیتگیں گِس جنگی ءُ زھرشانیاں چہ مھلوک ءَ جانی ءُ مالی مزنیں تاوانے بیت، مزیں کساسے ءَ لس مھلوک استاناں یل کن اَنت ءُ در پہ دری ءِ زند ءِ گوازینگ ءَ لاچار بنت۔ اے جُنز ءِ سبب ءَ اتکگیں سرجمیں مٹی ءُ بدلیاں چہ میانی روکپت (مڈل ایسٹ) سک باز سانمند بیت کہ دنیگہ عرب استان چہ ھما جیڑہاں نہ گیشتگ اَنت۔

بلوچ چہ عرب اسپرنگ ءَ چی دربرت کنت؟

عرب اسپرنگ ءِ تہ ءَ آشوب ءِ آرگ ءِ مستریں وسیلہ سوشل میڈیا بوتگ۔ سوشل میڈیا ءَ سرجمیں عرب استانانی تہ ءَ آشوب سر کتگ ءُ زھرشانیانی گر ءُ دار (مینیج) کنگ ءَ بہ گر داں اشانی جنزینگ ءَ سرجم ءَ میڈیا کارمرز بوتگ۔ بلوچ چُشکہ انچیں جاورانی آماچ اِنت، بلوچ ءِ ھاتر ءَ الم بیت کہ جہان ءِ تہ ءَ ایندگہ راجانی کُتگیں عمل ءُ سوبمندیاں چہ در بہ بارت۔ عرب اسپرنگ ءَ چہ ما اے در برت کنیں کہ استیں وھد ءَ آشوب ءُ جُنزانی تہ ءَ سوشل میڈیا چنچوکیں مزنیں ارزشتے داریت کہ آئی ءِ وسیلہ ءَ ما وتی سرءَ بوکیں زُلم ءُ زوراکیانی بابت ءَ لس مھلوک ءَ ھوار سرجمیں دنیا ءَ چوں سرپد کُت کنیں۔ استیں وھد ءَ روانک ءُ زھرشانیاں گیش توانگر کنگ ءُ وتی توار ءَ ماں سرجمیں جہان ءَ سر کنگ ءِ مستریں اوزار سوشل میڈیا اِنت۔ اگاں سوشل میڈیا شہمیں دابے ءَ کارمرز کنگ بہ بیت داں ما وتی زھرشانی ءُ روانکاں گیش مہکم ءُ توانگر کت کنیں ءُ وتی جُنز ءَ گیش مستر ءُ مُھکم کت کنیں۔ چُشکہ عرب اسپرنگ چہ کسانیں زھرشانی ءَ بندات بیت ءُ سرجمیں عرب استاناں سر بیت، ھمے داب ءَ اگاں بلوچ شہمیں دابے ءَ سوشل میڈیا ءَ کارمرز بہ کن اَنت گُڑا کسانیں روانک ھم مزنیں سان دور دات کن اَنت۔ دومی نیم ءَ سوشل میڈیا روانک ءُ زھرشانیانی مینیج کنگ ءِ شوکیں وسیلہ یے بوت کنت۔ مزنیں کساسے ءَ مھلوک ءِ ماں زھرشانیاں ھوار کنگ ءِ ھاتر مزن ءُ مُھکمیں پروپیگینڈہ دارکار بیت ءُ پروپیگینڈہ ءِ مستریں وسیلہ سوشل میڈیا اِنت۔

آسر

بیست ءُ یکمی کرن ءَ دنیا گوں گشادی ءَ مٹی ءُ بدلیانی آماچ اِنت ءُ اے بدلی تہنا یک استان یا دمگے ءَ مھدود نہ اَنت بلکیں اشانی سبب ءَ دنیا ءِ سرجمیں استان ءُ راج سانمند اَنت۔ اے تیزگامیں دنیا ءِ تہ ءَ کہ ہمُک شئے مٹی ءِ تہ ءَ گوزان اِنت، اگاں آشوب ءُ آشوب ءِ آرگ ءِ ترزکارانی تہ ءَ بدلی مہ ایت گُڑا نزوریں راج ءُ استان مھکم ءُ زوراکیں استانانی دیم ءَ اوشتات نہ کن اَنت۔ پروپیگینڈہ ءُ سوشل میڈیا ھما ترزکارانی تہ ءَ یکے کہ بیست ءُ یکمی کرن ءِ تہ ءَ وتی بیانیہ ءَ مھکم کنگ ءُ سرجمیں جہان ءَ وتی توار ءَ سر کنگ ءِ مستریں وسیلہے زانگ بیت۔ عرب اسپرنگ ھمیشانی یک درورے کہ چوں سوشل میڈیا ءِ وسیلہ ءَ آشوب نہ تہنا بندات کنگ بیت بلکیں ھمیشی ءِ وسیلہ مزن کنگ ءُ جنزینگ ءُ سوبمندی ءَ گوں آسرے ءَ سر کنگ بیت۔ عرب اسپرنگ ءِ تہ ءَ سوشل میڈیا ءِ کارمرزی دنیا ءِ ایندگہ ایردستیں راجاں سکین دنت کہ چوں سوشل میڈیا آشوب ءِ آرگ ءُ وتی بیانیہ ءَ دنیا ءَ سر کنگ ءِ وسیلہ یے بوت کنت۔ بلوچ ھم چہ ھمے ترزدابانی کارمرز ءَ وتی سرءَ بوکیں زُلم ءُ زوراکیاں ءُ پہ جُنز ءِ مُھکم کنگ ءَ وتی بیانیہ ءَ دنیا ءَ سر کت کنت بلے شرت ھمیش اِنت کہ ما وتی سرجمیں مہلوک ءَ سوشل میڈیا ءِ کارمرزی ءَ ھوار آئی ءِ ارزشت ءِ بابت ءَ سرپد بہ کنیں