چاگی ءِ بے تواریں رنج
نبشتہ کار: میمونہ بلوچ
منظور بسمل نویس اِیت
“راسکوہ ءِ اِسپیت اِیں کوھانی سر ءَ
چو کپن پوشیں بلوچ زندگ انت”
بلوچستان ءِ رو برکت ءِ دَمگ چاگی مستریں ضلح ءُ وتی ابرمی گواچن ءَ چہ سرجمیں جھان ءِ توک ءَ مزنیں ارزشتے دار اِیت۔
جھان ءِ توک ءَ مستریں ھزانگاں چہ یکے ریکوڑک ءُ سیندک اَنت کہ چاگی ءِ دلبند ءَ کّل اَنت ۔ ھما سنگ ءُ ڈوک ءِ نھاد کہ گیشتر اِنت چاگی ءِ کوھاں دست کپ اِیت۔
پاکستان ءَ 28 مئی 1998 ءَ وتی اولی جوھری چکاس (نیوکلیر ٹیسٹ) بلوچستان ءِ دمگ چاگی ءَ راسکوہ ءِ دل ءِ کلّ ءَ کُت ۔ پاکستان راسکوہ ءَ پنچ تراک ھوری ءَ کنت ءُ جھان ءِ دیم ءَ وتا ھفتمی جوہری تاگتوریں استاب منارینیت ۔
ھرچ ھما استان کہ سُپرپاور اِنت ءُ وتی جوھری تاکتانی واھند اِنت گُڑاں دنیائی کانودانی رِد ءَ آ ھما جاگہ ءَ وتی جوھری تاکتاں چکاس اِت کنت کہ اُود ءَ انسانی آبادی کساس ۱۰۰۰۰۰ کلومیٹر ءَ دور بہ بیت داں آ جوھری چکاساں چہ شِنگ بیوکیں برانز ( ریڈیشن) ءِ زَد ءَ میا اَنت ۔ بلے پاکستان چاگی ءِ کوهاں وتی ایٹمی چکّاس ءَ کہ کنت گڑاں اے نچاریت کہ کش ءُ گوْر ءِ مردوم سانمند بنت چیاکہ آ چاگی ءَ پمیشکہ پہ ایٹمی چکّاساں گچین کنت کہ آ بلوچ چُکچینی ءَ کدمے دیم ءَ بُرت بہ کنت ۔
تاریک گواہ اِنت کہ زورگیریں اِستاناں مُدام وتی جوھری تاکت اِیردستیں راجانی سرزمین آں چکّاس اِتگ اَنت ۔ پہ درور دومی جهانی جنگ ءَ پد امریکہ وتی جوهری سلاهاں مارشل آئی لینڈ نامیں زروانے ( جزیره ) ءَ چکاس اِیت کہ اُود ءِ مردوم ایشی هلاپ ءَ پاد کاینت . انچش امریکہ ویتنام ءِ سرا کبزه کنت ءُ پہ ویتنامیانی چُکچینی ءَ مدام وتی جوهری سلاهاں اُود ءَ کارمرز کنت . بلکیں اِیشی ءِ هلاپ ءَ نامی ئیں پلاسپر برٹرینڈ رسل یک ٹربیونلے جوڈ کنت کہ ایشی تها مزنیں زانتکار ، وکیل ، ءُ دانشور هوار بنت ءُ اے امریکہ ءُ ایدگہ مُلکانی سرا پابندی جن اَنت کہ چُشیں جوهری تاکت ایردستیں زمینانی سرا کارمرز کنگ مہ بنت بلے ایشی ءَ ابید هم ایردستیں راجانی زمین اِیشاں پہ جوهری تاکتانی چکّاسگ ءَ کارمرز کتگ اَنت . چوکہ الجزائر ءَ فرانس وتی جوهری تاکتانی چکّاسگ ءَ گچین کنت ، روس هم وتی زهرناکیں توپ ءُ سلاهانی کارمرزگ ءَ شُمالی کازکستان ءَ نشانگ کنت . پمیشکا پاکستان هم وتی جوهری تاکتانی چکّاسگ ءَ بلوچستان ءِ دمگ چاگی ءِ کوهاں (راسکوه ) ءَ وتی نشانگ کنت .
28 مئی 1998 ءَ کہ سردار اختر مینگل سر وزیر ءُ نواز شریپ مزن وزیر بنت۔ نواز شریپ پہ پھر ءُ شانے وتی سوبمندی ءَ دنیا ءِ دیم ءَ ایر کنت۔ نام داریں سردار اختر مینگل ھم وت ءَ بے بھر نہ کنت ءُ گوشیت “چہ نیوکلیئر تراک ءَ مئے سَر پہ پھر چست اِنت”
سردار اختر مینگل مرچاں 28 مئی ءَ مزمت کنت، زاناں شمشتگ؟ بلکیں ناٹک کنگ ءَ اِنت، بلے چیز پدر اَنت کہ کئے کجا اوشتاتگ۔ دْریگتیں ھما روچ ءَ سردار اختر مینگل ءَ چہ سرکار ءَ دزکشی بہ کت اِنت۔
پاکستان ءِ 28 مئی ءَ داتگیں سوگات ءِ اَسر ءُ سان داں روچ ءِ مرچی ھم ھست انت کہ 27 سال گْوستگ چاگی ءِ سرزمین ءَ مردم کینسر، پوستی نادراھی (skin disease)، پیدائش (birth defect)، ساہ کشی (Respiratory disease)، leukemia, Organ failure ءُ جتا جتائیں نادراھیانی آماچ اَنت۔
اِلاج نہ بوگ ءِ سبب ءَ مزنیں کِساسے ءَ مردم بیران بوتگ اَنت، اے سامراجی ریاست ءَ بلوچ چُکچینی ءِ یک
رھبندے جوڑ کتگ۔
پاکستان گْوش اِیت ایٹمی چکاس جاہ ءِ نزدیک ءَ 10 لوگ نندوک بیتگ ءُ اے پاد کنگ بیتگ اَنت، 2014 ءِ یک پٹ ءُ پولے ءَ پدر کنگ بیتگ کہ 10 لوگ ناں بلکیں سرجمیں میتگے نندوک بیتگ ءُ اے ھبر ھم چیر نہ اِنت کہ کم ءُ گیش 4 ھزار مردم سانمند بیتگ۔
ءُ نہ تھنا چاگی بلکیں آواران ، ھزدار ، نال ، بسیمہ ، ءُ دگہ کش ءُ گوْر ءِ بازیں دمگے داں روچ ءِ مروچی زھرناکیں ریڑئیشنانی زَد ءَ اَنت ءُ نادراھیانی آماچ اَنت ۔
ایشی ءِ ھمرائی ءَ مال ءُ دلوت ھم بلاںٔیں کِساسے ءَ مرتگ اَنت کہ چاگی ءِ مردمانی کار ءُ روزگار گوں پس ءُ گوکاں بیتگ ءُ کشت ءُ کشاری ءِ ھاترا کہ ھمے زمین پیسرا کار مرز بوتگ ایٹمی چکّاس ءَ پد اے ھم سُتکگ ،اے ریاست ءَ چاگی ءِ مردم مالی ءُ جانی تاوان داتگ۔
راسکوہ کہ دلوتانی چراگجاہ بیتگ ءُ مردمانی سیل ءُ نِدارگ ءِ جاہ بیتگ ھما اِنت ھُشک سالی ءَ انچو جتگ کہ ھچ نہ سبز اِیت، اے زیرزمین ءِ ایٹمی چکاس ءَ زمین ءِ چیر ءِ آپ ھم سانمند کتگ۔
راسکوہ کہ پاکستان ءَ گوں جوھری چکّاس ءَ جان شود کت۔ لین، گیس ،وانگجاہ ءُ نادراھجاہ دیگ ءِ مزنیں دروگیں کول ءُ کرارے ھم کنگ بیت، بلے پہ بلوچ ءَ اے آسراتی ءُ آسودگی پاکستان ءَ شات نہ بنت۔
20 جنوری 1998 ءَ ذولفقار علی بٹو ءَ مُلتان ءَ گوں ساںٔنسداناں تران کتگ ءُ گوشتگ “ما شُد ءُ لاپ بہ اِیں، کاہ وریں بَلے وتی نیوکلیئر بمب ءَ جوڈ کنیں” اے واجہ ءِ سیاہ زبانی اِنت کہ مرچی ایٹم بمب ھست ءُ پاکستان ءَ ورگ نیست۔
وتی من ءَ اولی مسلمانی ملک پاکستان اَت کہ ایٹمی ھاٹیگ ءِ ھست اَت۔ پاکستان ءَ اسلامی بمب جوڑ کت ءُ راسکوہ ءِ جنازہ 28 مئی ءَ وانینت۔
28 مئی ءَ یوم ءِ تکبیر گوْش اِت، سیاہ روچ یا مزمت ءِ گْوش ئے اے ناجوڑی ءُ نادراھی پہ جاک ءُ سلوات ھلاس نہ بنت۔ پاکستان ءِ پہ پھر ءُ شان داتگیں سوگات اِنت کہ ندر کتگ پہ راسکوہ ءُ بلوچستان ءَ۔
